Er zijn veel opmerkelijke momenten in Amnesty's geschiedenis, te beginnen met het artikel van Peter Benenson in 1961. http://www.amnesty.be/50jaar
Created by amnestyvlaanderen on 05/05/2011
Last updated: 09/05/11 at 11:21
Amnesty International viert op 28 mei haar 50ste verjaardag, met wereldwijd meer dan 3 miljoen leden en sympathisanten.
Dissident Liu Xiaobo ontvangt, als eerste Chinees, de Nobelprijs voor de Vrede. Liu zit een gevangenisstraf van elf jaar uit wegens zijn roep om hervormingen. Vooraf waarschuwde China het Nobelprijscomité de prijs niet aan hem toe te kennen, aangezien het land dat een 'onvriendelijk gebaar' vond. Amnesty roept in een reactie op de uitreiking de Chinese overheid op om alle politieke gevangenen vrij te laten: 'Deze prijs kan alleen een echt verschil maken als het leidt tot internationale druk op China om Liu vrij te laten, samen met talloze andere politieke gevangenen die in Chinese gevangenissen zitten voor het uitoefenen van hun recht op vrije meningsuiting.' Foto: © Private
In Myanmar (Birma) komt, na jarenlang huisarrest, oppositieleidster en Nobelprijswinnares Aung San Suu Kyi vrij. In 1990 won de partij van Aung San Suu Kyi de verkiezingen, maar die uitslag werd niet erkend. Sindsdien heeft ze bijna voortdurend in de gevangenis gezeten of onder huisarrest gestaan. Amnesty voerde jarenlang actie voor haar. 'Natuurlijk is Amnesty blij met de vrijlating van Aung San Suu Kyi, maar het markeert slechts het einde van een oneerlijke veroordeling die op illegale wijze is verlengd. De autoriteiten hadden haar en vele andere gewetensgevangenen helemaal niet mogen arresteren', aldus Amnesty's secretaris-generaal Salil Shetty. Foto: © Private
In juni 2010 treedt Salil Shetty aan als nieuwe secretaris-generaal van Amnesty International. Shetty is afkomstig uit India en was daarvoor actief als hoofd van de Millennium Campagne van de Verenigde Naties en van ActionAid, een internationale organisatie die honger en armoede bestrijdt.
Lancering wereldwijde campagne Demand Dignity tegen mensenrechtenschendingen die mensen arm maken en arm houden. Foto: sloppenwijk in Cambodja
Op zijn tweede dag als president van de Verenigde Staten ondertekent Barack Obama het bevel tot sluiting van Guantánamo Bay. Amnesty vraagt Obama zo snel mogelijk een concrete sluitingsdatum bekend te maken. Lidstaten van de Europese Unie, waaronder België, zouden Obama met de sluiting kunnen helpen door gevangenen op te nemen. Naast een sluitingsdatum vraagt Amnesty Obama ook een onafhankelijke commissie in te stellen om de mensenrechtenschendingen die door of in naam van de VS begaan zijn in de ‘War on Terror’ te onderzoeken. Foto: Amnesty-actie voor de sluiting van Guantanamo
Op 10 december 2008 werd de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens 60. Deze verklaring werd door de Algemene vergadering van de Verenigde Naties (A/RES/217, 10 december 1948) aangenomen om de basisrechten van de mens te omschrijven. Voor Amnesty International was de 60e verjaardag dan ook een reden voor feest, maar ook voor actie voor al diegenen wiens rechten nog geschonden worden.
Olympische Spelen in China. De belofte van veel meer vrijheid voor pers en organisaties bleek loos. Er waren massale huisuitzettingen en onderdrukking van protesten. Amnesty International start een wereldwijde campagne.
Bijna honderd landen binnen de Verenigde Naties nemen een resolutie aan waarin ze oproepen tot een wereldwijde stop op executies. Amnesty International noemt de oproep tot een moratorium op de doodstraf een ‘historische resolutie en een belangrijke stap op weg naar een wereldwijde afschaffing van de doodstraf’.
Op 27 oktober neemt de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties een resolutie aan over de totstandkoming van een wereldwijd wapenhandelverdrag. De link tussen wapenhandel en conflicten en mensenrechtenschendingen wordt hiermee op het hoogste niveau erkend. De zogenaamde Control Arms-coalitie, bestaande uit Amnesty, Novib, Pax Christi en Unicef , voerde drie jaar campagne voor deze resolutie en ziet het als een grote overwinning voor de mensenrechten. De resolutie houdt onder meer in dat er een bindend internationaal wapenhandelverdrag moet komen met in achtneming van het internationaal humanitair recht en mensenrechtenstandaarden.
In haar flatgebouw in Moskou wordt de Russische journaliste Anna Politkovskaja vermoord. Ze gold als een van de belangrijkste critici van het bewind van president Poetin en bracht mensenrechtenschendingen in heel Rusland aan het licht. Ze was vooral bekend om haar artikelen over Tsjetsjenië. Foto: © Katja
De voormalige Zuid-Afrikaanse president en anti-apartheidsstrijder Nelson Mandela wordt op 1 november onderscheiden met de meest prestigieuze Amnesty-prijs, de ‘Ambassador of Conscience Award’. Het is een erkenning voor buitengewoon individueel leiderschap op het gebied van de bescherming en het bevorderen van mensenrechten. Foto © Amnesty International
In Israël begint op 12 juli 2006 de Israëlisch-Libanese Oorlog , ook wel de Tweede Libanon-oorlog of de Hezbollah-oorlog genoemd. Het bloedige conflict duurt tot het staakt-het-vuren van 14 augustus 2006. Amnesty's secretaris-generaal Irene Khan leidt eind 2006 een Amnesty-missie naar het gebied en roept de politieke leiders op om hun leiderschap te tonen. Ook vraagt ze om het hard aanpakken van straffeloosheid.
De Ierse rockgroep U2 en manager Paul McGuinness winnen de 'Ambassador of Conscience Award'. Amnesty reikt deze prijs jaarlijks uit aan personen of groepen die een belangrijke bijdrage leveren aan de strijd voor mensenrechten. U2 krijgt de prijs omdat de band al meer dan twintig jaar haar muziek en faam gebruikt om aandacht te vragen voor mensenrechten. © Amnesty International
Op 83-jarige leeftijd overlijdt in Oxford, na een lang ziekbed, Amnesty's oprichter Peter Benenson. 'Hij bracht licht in de duisternis van gevangenissen, martelkamers en kampen in de hele wereld', zei Amnesty's secretaris-generaal Irene Khan naar aanleiding van zijn overlijden. 'In 1961 zorgde zijn visie voor de geboorte van mensenrechtenactivisme. In 2005 laat hij een mensenrechtenbeweging na die nooit zal sterven.'
In maart 2004 gaat de campagne 'Stop geweld tegen vrouwen' van start met specifiek aandacht voor huiselijk geweld en geweld tegen vrouwen in conflictgebieden. Amnesty voert intensief actie rond Ciudad Juárez (Mexico) waar vrouwen aan de lopende band worden vermoord.
Mary Robinson, voormalig president van Ierland en voormalig hoge commissaris voor de mensenrechten van de VN, en Hilda Morales Trujillo, Guatemalteekse vrouwenrechtenactiviste, ontvangen de Ambassador of Conscience Award voor hun inzet in de strijd voor de mensenrechten. Foto: © Amnesty International
In Nigeria wordt Amina Lawal vrijgesproken. De alleenstaande moeder werd beschuldigd van overspel en moest volgens de islamitische wetgeving gestenigd worden. Amnesty protesteert hiertegen door middel van petitielijsten en schrijfacties. Wereldwijd worden in totaal twee miljoen handtekeningen verzameld. Op 25 september spreken vier van de vijf rechters zich uit tegen steniging van Amina Lawal. Volgens hen heeft de Nigeriaanse zich niet voldoende kunnen verweren tegen de aanklacht en is het niet bewezen dat ze overspel heeft gepleegd. Lawals vrijspraak is definitief.
Na het verschijnen van een Amnesty-rapport over de moorden op vrouwen in Ciudad Juárez en Chihuahua brengt secretaris-generaal Irene Khan in augustus een bezoek aan Mexico. Khan heeft er onder meer een gesprek met president Vicente Fox en ze ontmoet moeders van vermoorde en vermiste vrouwen. De afgelopen tien jaar zijn in het gebied 370 vrouwen op brute wijze vermoord, zonder dat de Mexicaanse overheid effectieve actie heeft ondernomen. Foto: Marisela Ortiz strijdt al jaren tegen het geweld tegen vrouwen in Ciudad Juarez
Voormalig gewetensgevangene en eerste president van Tsjechië, Vaclav Havel, ontvangt op 13 november in Dublin de allereerste Ambassador of Conscience Award, een prijs die Amnesty jaarlijks uitreikt aan personen of organisaties die een belangrijke bijdrage hebben geleverd aan de mensenrechten. 'Havel inspireerde niet alleen het Tsjechische volk maar alle vrijheidslievende mensen', aldus de juryvoorzitter.
Sinds de instelling van het Internationaal Strafhof in Den Haag hoeft de wereld niet langer machteloos toe te kijken als een land de verantwoordelijken voor genocide, misdrijven tegen de menselijkheid en oorlogsmisdrijven niet zelf berecht. Het Hof komt er na jarenlange druk van Amnesty International en honderden andere organisaties. In 2003 treedt het in werking. Foto: Luis Moreno-Ocampo, hoofdaanklager bij het Internationaal Strafhof
De aanslagen in de Verenigde Staten van 11 september 2001 hebben ernstige gevolgen gehad voor de mensenrechten. Amnesty voert in de jaren volgend op de aanslagen onder meer actie voor de ongeveer 600 gevangenen uit meer dan dertig landen op de Amerikaanse marinebasis Guantánam Bay (Cuba). Volgens Amnesty moeten de gevangenen, die geen toegang hebben tot advocaten of familieleden, behandeld worden volgens de Geneefse Conventies en beschouwd worden als krijgsgevangenen.
Terroristische aanslagen op New York en Washington. In de jaren na 9/11 voert Amnesty actie tegen de uitwassen in de strijd tegen terreur: onwettige maatregelen en willekeur in de bestrijding van (vermeend) terrorisme, foltering, geheime gevangenissen, illegaal gevangenenstransport, oneerlijke processen, geweld tegen dissidenten. Foto: actie tegen renditions in Madrid, Spanje
Irene Zubaida Khan (Dhaka, Bangladesh, 24 december 1956) wordt op 2001 de zevende internationale secretaris-generaal van Amnesty International. Ze blijft dat tot 31 december 2009. Ze is de eerste vrouw, de eerste Aziaat en de eerste moslim die deze functie bij Amnesty bekleedt. Foto: Irene Khan viert de Dag van de Rechten van de Mens tijdens een missie in Pakistan in 2001. © Gamma
De Turkse componist Sanar Yurdatapan, oud-gewetensgevangene, schrijft Amnesty na zijn vrijlating: ‘Jullie kleine briefjes en kaarten zijn als bommen wanneer ze in de bus vallen van de kantoren van ministers en medewerkers van de regering. Toen de kaarten en brieven in onze barakken aankwamen, waren ze als zonnestralen. We hebben die zonneschijn nodig – blijf alsjeblieft doorgaan met jullie werk voor Amnesty International.’ Foto: © Huig Bartels, Amnesty International
Ken Saro Wiwa en acht andere activisten van de Ogoni, die in de Nigerdelta in Nigeria actie voerden tegen de milieuvervuiling door oliemaatschappijen (met name Shell), worden opgehangen. Amnesty voerde uitgebreid actie voor hun vrijlating. Dat zij niet werden gered, werd mede aan desinteresse van Shell geweten. Na de executie bewegen Amnesty en andere organisaties Shell tot een nieuwe gedragscode, wat ook andere bedrijven aanzet tot maatregelen om de mensenrechten te beschermen. Tot op de dag van vandaag dringt Amnesty er bij de oliemaatschappijen op aan de problemen in de Nigerdelta op te lossen. Foto: Freek de Jonge spreekt telefonisch met de mensen van de Nigeriaanse ambassade tijdens een protest tegen het doodsvonnis op 7 en 8 november 1995. © Arenda Oomen
In Rwanda worden in vier maanden tijd meer dan een half miljoen Tutsi's en gematigde Hutu's vermoord. Op 30 april brengt Amnesty een rapport over de genocide uit en roept zij de VN op de moorden te onderzoeken en de daders te berechten. Na de genocide steunt Amnesty de 'campagne voor vrede' van ngo's in Rwanda. In 1997 begint het Rwanda-tribunaal in Arusha (Tanzania) met het berechten van, voornamelijk hooggeplaatste, daders van de genocide. Foto: Demonstratie op de dam in Amsterdam, mei 1994. © Heleen van der Kwaak, Amnesty International
Na aanhoudende campagnes van Amnesty International wordt in 1993 eindelijk een Hoge Commissaris voor de Mensenrechten ingesteld door de VN. Deze Commissaris geeft leiding aan het Centrum voor Mensenrechten van de VN, dat gegevens over de mensenrechten verzamelt (bijvoorbeeld voor de speciale VN-rapporteurs) en er seminars en cursussen over geeft. Hij voert de besluiten uit van de VN-Mensenrechtenraad (tot 2006 de Commissie Mensenrechten).
In Den Haag wordt het VN-tribunaal voor voormalig Joegoslavië opgericht. Het tribunaal vervolgt de verantwoordelijken voor ernstige misdrijven begaan tijdens de oorlogen in voormalig Joegoslavië vanaf 1991. Het is het eerste internationale tribunaal voor oorlogsmisdrijven sinds de Tweede Wereldoorlog-tribunalen van Neurenberg (1945-1946) en Tokio (1946-1948). Het Joegoslavië-tribunaal handelde tot nu toe 55 zaken af. Een aantal aangeklaagden, onder wie Slobodan Milosevic, overleed voortijdig. Foto: © Heleen van der Kwaak, Amnesty International
De langstzittende gewetensgevangene van Afrika, Vera Chirwa uit Malawi, wordt op 24 januari 1993 vrijgelaten. Ze zat meer dan elf jaar gevangen vanwege een verzonnen aanklacht van 'verraad'. Na haar vrijlating zegt ze: 'Iedere dag in vrijheid is een wonder voor mij. Als Amnesty International er niet was geweest, had ik hier nu niet gestaan.' Foto: © Bob Karhof, Amnesty International
De Senegalees Pierre Sané is Amnesty's secretaris-generaal van oktober 1992 tot april 2001. Zijn belangrijkste erfenis is een uitbreiding van Amnesty's werkterrein: er wordt niet langer alleen maar tegen nauw omschreven schendingen van klassieke mensenrechten actie gevoerd, maar ook tegen discriminatie die sociaal-economische rechten (zoals vrije toegang tot onderwijs en de beschikbaarheid van voedsel) in gevaar brengen. Pierre Sané heeft een belangrijk aandeel in versterking van Amnesty-afdelingen en mensenrechtennetwerken in ontwikkelingslanden, vooral in Afrika. Foto: © Heleen van der Kwaak, Amnesty International
Het aantal leden van Amnesty International over de hele wereld passeert de grens van 1 miljoen. Amnesty heeft zesduizend lokale groepen in meer dan zeventig landen.
Mensen die gevangen zitten vanwege hun seksuele oriëntatie worden voortaan door Amnesty International als gewetensgevangenen beschouwd. Ook op andere terreinen breidt Amnesty in 1991 haar werkterrein uit: Amnesty werkt voortaan ook tegen schendingen door gewapende oppositiegroeperingen (en dus niet alleen maar door overheden) en tegen gijzelnemingen. Foto: De Britse homo-activist Peter Tatchell spreekt tijdens een Amnesty-manifestatie in Nederland in 1996. © Angus Bremner, Amnesty International
Na 27 jaar gevangenschap wordt Nelson Mandela op 11 februari 1990 vrijgelaten. In 1994 zou hij de eerste democratisch gekozen president van Zuid-Afrika worden. Tijdens zijn gevangenschap voerde Amnesty geen actie voor zijn vrijlating, aangezien hij geweld had gebruikt bij zijn strijd tegen apartheid. Wel stuurde de organisatie in 1962 een waarnemer naar het proces tegen hem. In 2006 kende Amnesty Mandela de 'Ambassador of Conscience Award' toe. Foto: President Nelson Mandela bezoekt in 1994 de cel op Robbeneiland waarin hij 27 jaar gevangen zat. © Jurgen Schadeberg
Dit verdrag noemt onder meer het recht op ontwikkeling, het recht op privacy en een huis en vrijwaring van militaire dienst voor kinderen onder de 15 jaar. Het verdrag is inmiddels door bijna alle landen bekrachtigd: alleen de VS (vanwege het verbod op levenslange gevangenisstraffen voor kinderen) en Somalië deden dat nog niet.
In 1989 ruimen vrijwel alle communistische regimes in Oost-Europa het veld. Polen is het eerste land, in de lente, en in november is de val van de Berlijnse Muur een feit. Oost-Europeanen schrijven Amnesty met het verzoek om informatie en met de vraag of ze kunnen meedoen aan Amesty’s werk. Mensenrechtenschendingen achter het IJzeren Gordijn vormden tot de val van de Muur een belangrijk zorgpunt van Amnesty. De Sovjetautoriteiten noemden de organisatie een ‘verlengstuk van het kapitalistisch imperialisme’.
Aung San Suu Kyi is het boegbeeld van de vrijheidsstrijd tegen het regime in Myanmar en groot voorvechtster van de mensenrechten. In 1989 wordt zij voor het eerst onder huisarrest geplaatst. In 1990 wint ze overtuigend de verkiezingen, maar het militaire regime blijft aan. Van de komende twintig jaar brengt Aung San Suu Kyi er vijftien in gevangenschap of onder huisarrest door. Na haar vrijlating in november 2010 zegt ze Amnesty: 'We hebben al contact met jullie sinds 1988. Jullie zijn dus onze langstdurende bondgenoot.'
Het Plein van de Hemelse Vrede in Beijing is in juni 1989 vol met studenten en burgers die vragen om democratie. Op 4 juni rijden tanks het plein op. Honderden mensen worden gedood, tienduizenden verdwijnen in de gevangenis. Amnesty-sympathisanten van over de hele wereld sturen meer dan drie miljoen brieven en kaarten naar China. Nog altijd is schrijven over de gebeurtenissen van 1989 in China taboe. Foto: © Peter Sackman
Onder anderen Bruce Springsteen, Sting, Tracy Chapman en Youssou N'Dour gaan op wereldwijde tournee voor Amnesty. Zij treden op in negentien steden in vijftien landen. Miljoenen mensen kijken naar de televisie-uitzending van het concert op 10 december, ter gelegenheid van de veertigste verjaardag van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Het aantal Amnesty-leden stijgt in vele landen. Foto: Sting presenteert tijdens een persconferentie de handtekeningen die Amnesty tijdens de concerttour ophaalde aan de VN. © Private
Na tien jaar gevangenschap vanwege het schrijven van artikelen voor een oppositietijdschrift wordt Huang Hua uit Taiwan vrijgelaten. In een brief aan Amnesty schrijft hij: 'Dankzij jullie zorg en liefde ben ik jullie niet alleen dankbaar, jullie hebben me ook die kant van de mensheid laten ervaren die wordt gekenmerkt door warmte en hoop.' Foto: © Private
In het Indiase Bhopal ontploft een pesticidenfabriek. Zeven- tot tienduizend mensen vinden direct de dood, vijftienduizend mensen overlijden kort daarna. 120.000 mensen lopen blijvende gezondheidsschade op. In 2009, 25 jaar na de ramp, is de troep nog steeds niet opgeruimd en is nog niemand aansprakelijk gesteld. Amnesty vindt dat de Indiase regering en Dow Chemicals, eigenaar van de ontplofte fabriek, hun verantwoordelijkheid moeten nemen en voert in 2009 actie voor het schoonmaken van het rampgebied en compensatie aan de slachtoffers. Maar in 2011 is de situatie nog ongewijzigd. Foto: Sathyu Sarangi uit Bhopal op bustour door Europa in 2009. © Amnesty International
In de Sovjet-Unie gaat de schrijver/dissident Andrej Sacharov in hongerstaking. Hij eist dat zijn vrouw Jelena Bonner naar het buitenland mag voor een operatie. De toestemming wordt geweigerd en Bonner wordt veroordeeld tot vijf jaar ballingschap wegens 'het verspreiden van anti-Sovjet-laster'. Foto: Amnesty Duitsland demonstreert tegen mensenrechtenschendingen in de Sovjet-Unie. © Amnesty International
Vanaf 26 februari 1980 voeren 32 nationale Amnesty-afdelingen actie tegen de doodstraf. De campagne is vooral gericht op het VN-congres over misdaadpreventie en de behandeling van wetsovertreders in Caracas, waar Amnesty in augustus 1980 80.000 handtekeningen onder een oproep tot wereldwijde afschaffing van de doodstraf overhandigt. Daarnaast zijn er acties gericht op specifieke landen, waaronder Frankrijk, dat in 1981 de doodstraf afschaft. De campagne loopt door tot 1982.
Rondom het WK-voetbal in Argentinië verhoogt Amnesty wereldwijd haar acties tegen politieke moorden, martelingen en 'verdwijningen' in dat land. In 1982 zijn zo'n tienduizend mensen verdwenen. In 2010 steunde het Argentijnse voetbalteam de oproep tot toekenning van de Nobelprijs voor de vrede aan de Dwaze Moeders, die al meer dan dertig jaar demonstreren voor opheldering en gerechtigheid over hun verdwenen kinderen. Foto: Poster van Amnesty Duitsland. © Amnesty International
Het Nobelcomité schrijft: 'Amnesty International [heeft] de weg vrijgemaakt voor vrijheid, gerechtigheid en aldus ook voor vrede in de wereld.' Foto: © Norsk Telegrambyra
In Stockholm komen 200 mensen uit 57 landen bijeen op Amnesty's eerste conferentie over de doodstraf. Amnesty neemt tijdens de conferentie de doodstraf op in haar missie. Ook wordt de Stockholm Declaratie over de Doodstraf aangenomen, waarin alle regeringen worden opgeroepen tot totale en onmiddellijke afschaffing van de doodstraf. Op dat moment is de doodstraf in slechts zestien landen afgeschaft voor alle misdrijven. Inmiddels is dat aantal gestegen tot 95. Foto: © Amnesty International
Amnesty International start in 1976 een wereldwijde campagne tegen martelingen in Uruguay. Het is twee jaar na de militaire coup in het land. Er zijn op dat moment vijfduizend politieke gevangenen en martelen is er tot systeem verheven. Wereldwijd worden er 350.000 handtekeningen verzameld. De autoriteiten en media van Uruguay beschuldigen Amnesty van laster en suggereren dat de organisatie geïnfiltreerd is door communisten. Foto: Demonstratie bij het Uruguayaanse consulaat in Rotterdam. © Peter J. van Es
Sean Macbride, destijds voorzitter van het internationaal bestuur en mede-oprichter van Amnesty, krijgt de Nobelprijs voor de Vrede voor zijn jarenlange werk voor de mensenrechten. Typerende uitspraak: ‘De minister van Buitenlandse Zaken van Tsjechoslowakije zei dat ik mij in interne zaken probeerde te mengen. Ja, dat is precies wat ik van plan ben, zei ik.’ Foto: Sean McBride in 1972. © Private
Generaal Augusto Pinochet neemt met een militaire staatsgreep in Chili de macht over van Salvador Allende. Het nieuwe regime in Chili laat een delegatie van drie Amnesty-medewerkers toe om onderzoek te doen naar meldingen van massale schendingen van de mensenrechten. Pinochet blijft dictator tot 1990 en laat in die periode tienduizenden tegenstanders arresteren, martelen en 'verdwijnen'. Foto: Militairen bewaken het Moneda Palace na bombardementen van de door Pinochet gepleegde coup. © Unknown
‘Reageer alstublieft zo snel mogelijk. Snelheid kan van cruciaal belang zijn in het opsporen van professor Rossi en zou zelfs zijn leven kunnen redden.' Met deze woorden start Amnesty's allereerste spoedactie. Gevreesd wordt dat de Braziliaanse historicus Luiz Basilio Rossi gemarteld zal worden. Jaarlijks volgen er honderden spoedacties: bij direct levensgevaar komen over de hele wereld duizenden mensen in actie. Rossi wordt op 24 oktober 1974 vrijgelaten.
Update Sources