Maiek antzinako zibilizazio bat osatzen zuten eta Yucatan penintsulan eta egungo Mexico,Guatemala eta Hondurasko beheko lurraldeetan bizi ziren. Maien kulturaren goieneko unea gure aroko 300. eta 900.urteen bitartean izan zen. Espaniarrak heldu zirenean, erabateko gainbeheran zeuden,etengabeko gerra zibilen ondorioz. Maiak hiri-estatuan zeuden antolatuta,buruzagi goren baten agindupean.Maien gizartean lau maila zeuden:nobleak,apaizak,nekazariak eta esklaboak. Esklabo gehienak, gerra-gatibuak ziren, eta biztanle guztiak nekazariak ziren.Oso eskulangintza aberatsa zuten eta inguruko herriei saltzen zizkieten egiten zituzten produktuak. Matematikari eta astronomiari buruzko ezaguntza handiak izatera iritsi ziren.Oso arte aberatsa garatu zuten.
Venezuela da UTC-4 eremu juridiko berri denbora eraginkorrean.Espainian, Francisco Francoren diktadura zuzeneko Ebanjelioaren irakurketa eta vernacular epistolas ahalbidetzen du.AEBetan. UU. Jada zilarrezko txanponak fabrikatzeko erabiltzen da (dolar erdia Kennedy izan ezik).Urtarrilak 2an Pakistan, Ayub Khan da presidente hautatu zuten.
1964an, Ameriketako Estatu Batuetako Kongresua "Leif Erikson Day" urriaren 9a, lehenengo Norvegia New York Etorkinen etorrera 1825 urtean, iparraldeko jatorria eta bere ekarpena Ipar Amerikako ospatzeko, Ameriketako Estatu Batuetan bezala deklaratu zen.Urtarrilak 1 ean,Guinea ekuatoriala españatik independizatu zen.Urtarrilak 8an,u.S. Lyndon Johnson presidenteak bere hitzaldian lehen deklaratua izan zuen probintziaren pobreen gerra egin zuen.Urtarrilaren 10 ean,panamak arreman politikoa autsi zuen.
Portugalek eta Gaztelak Tordesillas deituriko akordioa egin zuten eta oren ondorioz,Portual Brasilen ezarri zen eta Gaztela aldiz,Peru,Argentina... Ondorio osasuntsuak:Europarrek gaixotasunak eraman zituzten eta Amerikarrek horretarako defentsarik ez zutenez asko hil egin ziren.Gainera horregatik, esklabo beltzak eraman zituzten Europarrek. Ondorio ekonomikoak: Amerika deskubritu zutenean gauza berri asko aurkitu zituzten hala nola, zilarra eta urrea. Honek merkataritzan aurrerakuntzak ekarri zituen eta bide asko zabaldu.Landare eta produktu berriak ere zeuden adb:patata,artoa,tomatea...honek eragina izan zuen Europarren nekazaritzan,elikaduran eta ohituretan. Kulturan berriz:Europako frantsizkotarrek eta domingotarrek katolizismoa eraman zieten eta unibertsitateak eraiki zituzten Espaniarrek,Liman eta Mexikon.
Amerikaren konkista:Espaniarrak, Karibera iritsi ziren.Amerikako konkista deitzen zaio, esplorazioa,inbasioa,okupazioa eta kolonizazioa Amerikar batzuk Europaren boterearen arabera.Horietatik nagusienak Espania,Portugal,Inglaterra,Frantzia eta Holanda ziren.
1492ko urriaren 12an, Pinta, Niña eta Santamaria karabelak bere ardurapean zeudela, Kolon Bahametan kokatutako Guanahaniko uhartera iritsi zen. Horren ondoren, Kuba eta La Española aurkitu zituen; geroago egindako hiru bidaietan, Antillak eta Erdialdeko eta Hegoaldeko Ameriketako ipar kostaldeetan zehar ibili zen.
Kristobal Kolon (1451-1506) aurkikuntza prozesu honen zuzendari nagusia izan zen. Lurra borobila zen uste osoak Indietarantz mendebaldetik zihoan ibilbidea aurkitu zezakeela sinestera eraman zuen. Joan II. Portugalekoaren (1481-1495) laguntza lortzen alferrik saiatu ondoren, Kolonek Errege-erregina Katolikoen laguntza eskatu zuen , horiekin Santafeko Kapitulazioak sinatu zituelarik (1492).
Inkek kolon aurreko Amerikako imperio handiena zuten.Gaur egungo Peru,Bolivia... Espaniarrak iritsi zirenean, Inken inperioa goieneko unean zagoen. Inkek 40.000 km baino gehiagoko errepide-sare bikaina eraiki zuten eta posta-zerbitzu eraginkor baten bidez komunikatzen ziren.Inken gizartean, zenbait gizarte-talde zeuden:nobleak,herritarrak,agindupekoak eta esklaboak.Buruzagi gorena inka zen,Eguzkiaren semea. Biztanle gehienak nekazariak ziren.Mendialdean lurra landu ahal izateko,terrazak egiten ziren.Etxe-abere garrantzitsuenak llamak eta alpakak ziren;animalia horietatik lortzen zituzten elikagaiak,garraiobideak eta ehunak egiteko ilea.Kobrea eta urrea lantzen zuten eta objetu ederrak egiten zituzten.Zeramikazko tresnak ere egiten zituzten.Arkitekturari dagokionez,tamaina handiko eraikinak egin zituzten. Inka Inperioa (kitxuaz Tawantin Suyu edo Tahuantinsuyu, lau eskualdeak) kolonaurreko Amerikako inperio zabalena izan zen. XII. mendean sortu zen eta gaur den Ekuadorretik Kolonbiako hegoalera zabaldu zen, Andeetan zehar Peru, Txile eta Argentinako iparraldea arte.
Bere hiria tenochtitlan sortu zuten.Mexiko haranean bizi ziren, XII mendetik aurrera.Hiru hiriren arteko ituna zen inperioaren oinarria.Espaniarrak iritsi zirenean.ehun urte baino ez ziren pasa konfederazio hori eratu zenetik;beraz, inperio hasierako aldian zegoen. Aztekak gerrariak ziren eta tributan zeuden antolatuta, zenbait gizarte-taldetan:apaizak,noble, giza askeak eta esklaboak.Ekonomiaren oinarria artoaren eta nekazaritzako beste produktu batzuen laborantza zen.Ur gaineko baratzeak lantzen zituzten,texcoco eta xochimilco antziren gainean. Aztekek zerga handiak kobratzen zituzten garaitutako herriei eta etsaiak sakrifikatzeko ohitura zuten.Hori dela-eta, menderatutako herriek gorroto handia zieten Aztekei.
Indiarrak lehen biztanleak izan ziren Amerikan,gizaki zuriak iritsi baino askoz lehenago. Lautada handietan 30 tribu bizi ziren: Dakotak, cheyenneak, komantxeak, apatxeak, siouxak, nabajoak, zuniak, hopiak, madarrak, pawdneak... Tribu artean borroka sarri egiten zuten.Lautada handietako indiarrak nomadak ziren.Ez ziren leku finkotan bizi, beti mugitzen ziren ehizaren arabera.
Update Sources